کورتیزول یکی از هورمونهای حیاتی بدن است که در پاسخ به استرس و تنظیم عملکردهای مهمی مانند متابولیسم، فشار خون و سیستم ایمنی نقش دارد. با این حال، عدم تعادل در سطح این هورمون — چه افزایش و چه کاهش — میتواند نشانهای از اختلالات هورمونی باشد که نیاز به توجه پزشکی دارد. در این مقاله از دکتر مهناز شکروی علائم، علل و روشهای تشخیص مشکلات مرتبط با کورتیزول را بررسی میکنیم.
کورتیزول و نقش آن در بدن
کورتیزول توسط غدد فوقکلیوی تولید میشود و به بدن کمک میکند تا با استرس سازگار شود، انرژی را تنظیم کند و عملکرد طبیعی اندامها را حفظ نماید. سطح این هورمون بهطور طبیعی در طول روز تغییر میکند، اما تغییرات شدید یا مداوم میتواند مشکلساز باشد.
علائم افزایش کورتیزول
افزایش طولانیمدت کورتیزول (که گاهی با سندرم کوشینگ مرتبط است) ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
- افزایش وزن بهویژه در ناحیه شکم و صورت
- بالا رفتن فشار خون
- اختلال خواب
- ضعف عضلانی
- نوسانات خلقی یا اضطراب
- افزایش قند خون
علل احتمالی
- استرس مزمن
- مصرف طولانیمدت برخی داروهای کورتونی
- اختلالات غدد فوقکلیوی یا هیپوفیز
علائم کاهش کورتیزول
کاهش سطح کورتیزول (مانند بیماری آدیسون) نیز میتواند پیامدهای جدی داشته باشد:
- خستگی شدید
- افت فشار خون
- کاهش وزن ناخواسته
- سرگیجه
- ضعف عمومی
علل احتمالی
- اختلال در عملکرد غدد فوقکلیوی
- بیماریهای خودایمنی
- برخی عفونتها یا مشکلات هورمونی
چگونه اختلالات کورتیزول تشخیص داده میشوند؟
تشخیص معمولاً توسط پزشک و با ترکیبی از روشها انجام میشود:
آزمایش خون
برای اندازهگیری سطح کورتیزول در زمانهای مختلف روز
آزمایش بزاق
بررسی الگوی ترشح کورتیزول، بهویژه در شب
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته
ارزیابی میزان تولید کورتیزول در طول شبانهروز
بررسیهای تکمیلی
در صورت نیاز، تصویربرداری یا آزمایشهای تخصصی برای بررسی عملکرد غدد
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائمی مانند خستگی شدید، تغییرات وزن غیرعادی یا اختلالات خواب بهطور مداوم تجربه میشوند، مراجعه به پزشک برای بررسی هورمونی توصیه میشود. تشخیص زودهنگام میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
جمعبندی
تعادل کورتیزول برای سلامت بدن ضروری است. افزایش یا کاهش غیرطبیعی این هورمون میتواند نشانه اختلالات مهمی باشد که با شناخت علائم و انجام آزمایشهای مناسب قابل تشخیص هستند. توجه به نشانههای بدن و پیگیری پزشکی، بهترین راه حفظ سلامت هورمونی است.
دکتر مهناز شکروی – داروساز و مشاور تخصصی سلامت
دکتر مهناز شکروی، داروساز با سالها تجربه در حوزه سلامت و داروسازی، در زمینه مشاورههای تخصصی به افراد و شرکتها در زمینههای مختلف دارویی و بهداشتی فعالیت میکنند. ایشان با تکیه بر دانش عمیق خود در علم داروسازی، به ارائه مشاورههای علمی و کاربردی در خصوص انتخاب داروها، مکملها و روشهای درمانی میپردازند.
دکتر شکروی همچنین با تمرکز بر سلامت عمومی و مدیریت بیماریها، به بیماران کمک میکنند تا تصمیمات بهتری در خصوص درمانهای دارویی و روشهای بهبود سلامت خود اتخاذ کنند. ایشان با استفاده از جدیدترین تحقیقات علمی و تکنیکهای روز دنیا، اطلاعات دقیقی در اختیار مراجعین قرار میدهند تا بهطور مؤثرتر از داروها و مکملها بهرهمند شوند.
برای مشاورههای تخصصی و اطلاعات بیشتر، میتوانید از خدمات دکتر مهناز شکروی از طریق وبسایت ایشان به آدرس mahnazshokravi.com بهرهمند شوید.
