هرآنچه باید درباره هورمون استرس بدانی
کورتیزول یکی از مهمترین هورمونهای بدن است که اغلب با عنوان «هورمون استرس» شناخته میشود. این هورمون نقش حیاتی در تنظیم انرژی، کنترل قند خون، پاسخ به استرس و حفظ تعادل بدن دارد. با اینکه کورتیزول برای ادامه حیات ضروری است، اما افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن میتواند مشکلات جدی برای سلامت جسم و روان ایجاد کند. در این مقاله از دکتر مهناز شکروی بهطور کامل بررسی میکنیم کورتیزول چیست، چه وظایفی دارد، چه زمانی خطرناک میشود و چگونه میتوان آن را کنترل کرد.
کورتیزول چیست؟
کورتیزول هورمونی است که توسط غدد فوق کلیوی (آدرنال) ترشح میشود. ترشح این هورمون تحت کنترل محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA Axis) قرار دارد و معمولاً:
- صبحها در بالاترین سطح
- شبها در پایینترین سطح
قرار میگیرد. این الگوی طبیعی به تنظیم چرخه خواب و بیداری کمک میکند.
نقش کورتیزول در بدن
1- پاسخ به استرس
کورتیزول در شرایط استرسزا ترشح میشود تا بدن را برای مقابله آماده کند. این هورمون:
- انرژی آزاد میکند
- تمرکز را افزایش میدهد
- واکنش سریع بدن را ممکن میسازد
2- تنظیم قند خون
کورتیزول به افزایش سطح گلوکز خون کمک میکند تا مغز و عضلات انرژی کافی داشته باشند، بهویژه در شرایط اضطراری.
3- نترل متابولیسم
این هورمون در متابولیسم:
- کربوهیدراتها
- چربیها
- پروتئینها
نقش دارد و بر میزان ذخیره یا مصرف انرژی اثر میگذارد.
4- تنظیم سیستم ایمنی
کورتیزول خاصیت ضدالتهابی دارد و در کوتاهمدت میتواند التهاب را کاهش دهد؛ اما در بلندمدت، بالا بودن آن ممکن است سیستم ایمنی را تضعیف کند.
5- تأثیر بر فشار خون
کورتیزول به حفظ فشار خون طبیعی کمک میکند و در تنظیم تعادل مایعات بدن نقش دارد.
کورتیزول بالا چه علائمی دارد؟
افزایش مزمن کورتیزول میتواند منجر به:
- افزایش وزن بهویژه در ناحیه شکم
- اضطراب و تحریکپذیری
- بیخوابی
- ضعف عضلانی
- افزایش قند خون
- کاهش تمرکز
شود.
کورتیزول پایین چه علائمی دارد؟
کاهش بیش از حد کورتیزول ممکن است باعث:
- خستگی شدید
- افت فشار خون
- کاهش اشتها
- سرگیجه
- ضعف عمومی بدن
شود.
چه عواملی باعث افزایش کورتیزول میشوند؟
- استرس مزمن
- کمخوابی
- مصرف زیاد کافئین
- تمرینات ورزشی بیشازحد
- رژیم غذایی نامناسب
چگونه سطح کورتیزول را بهطور طبیعی کنترل کنیم؟
راهکارهای مؤثر:
- خواب منظم و کافی
- مدیریت استرس (مدیتیشن، تنفس عمیق)
- فعالیت بدنی متعادل
- تغذیه سالم و منظم
- کاهش مصرف کافئین و قند
آزمایش کورتیزول چیست؟
آزمایش کورتیزول معمولاً از طریق: "خون ، بزاق، ادرار ۲۴ ساعته" انجام میشود و برای بررسی اختلالات هورمونی کاربرد دارد.
جمعبندی
کورتیزول هورمونی حیاتی است که نقش مهمی در پاسخ به استرس، تنظیم متابولیسم، قند خون و سیستم ایمنی دارد. تعادل این هورمون برای سلامت بدن ضروری است؛ نه بالا بودن بیش از حد آن خوب است و نه پایین بودنش. با سبک زندگی سالم و مدیریت استرس میتوان سطح کورتیزول را در محدوده طبیعی حفظ کرد.
داروخانه دکتر مهناز شکروی
دکتر مهناز شکروی، داروساز مجرب و صاحب داروخانهای معتبر، با سالها تجربه در زمینه ارائه مشاوره دارویی به بیماران و مراجعهکنندگان، همواره تلاش میکند خدماتی مطمئن و علمی در زمینه سلامت ارائه دهد. شما میتوانید از خدمات مشاوره دارویی ایشان بهرهمند شوید، داروهای مورد نیاز خود را خریداری کنید و یا با اطمینان اقدام به خرید انواع آمپولهای لاغری و مکملهای تخصصی کنید. هدف دکتر شکروی ارائه راهنماییهای دقیق و متناسب با نیازهای فردی هر مراجعهکننده است تا مسیر درمان و سلامت شما سادهتر و مؤثرتر شود.
